รีวิวหนังสือเรื่อง "คนหลังฉากในประวัติศาสตร์รางเลือน" ของ อนุสรณ์ ติปยานนท์

 

    

    หนังสือเรื่อง "คนหลังฉากในประวัติศาสตร์รางเลือน" ของ อนุสรณ์ ติปยานนท์ เป็นหนังสือแนวสารคดีประวัติศาสตร์ที่ฉันอ่านรวดเดียวจบเล่มในทันที หลายคนคงมีภาพจำว่าหนังสือแนวนี้อาจมีเนื้อหาที่จริงจัง และวิชาการจ๋าเลยใช่ไหม 

    แน่นอนว่าจะคิดแบบนั้นก็ไม่ผิด เพราะหนังสือเล่มนี้ก็มีเนื้อหาที่เข้มข้นจริง แต่สิ่งที่ทำให้หนังสือ "คนหลังฉากในประวัติศาสตร์รางเลือน" น่าสนใจกว่าเล่มอื่นตรงที่ หนังสือเล่มนี้ทำให้เราได้รู้จักกับบุคคลในประวัติศาสตร์ที่ไม่มีใครพูดถึงมาก่อน บางเรื่องก็เป็นเรื่องใหม่มากๆ สำหรับฉัน 

    แต่บางเรื่องฉันก็พอรู้จักอยู่บ้าง แต่ไม่เคยได้เห็นอีกด้านหนึ่งของเรื่องราวเหล่านั้นมาก่อน เช่น เรื่องของอดอล์ฟ ไอช์มันน์ ฉันเคยอ่านหนังสือเรื่องฮิตเลอร์ แต่กลับไม่เคยเห็นความคิดที่น่ากลัวของอดอล์ฟ ไอซ์มันมาก่อนเลย

    หรือเรื่องเกี่ยวกับสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่มีญี่ปุ่นมาปักหลักอยู่ที่ประเทศไทย เชื่อว่าหลายคนรู้จักเรื่องคู่กรรม และรู้เพียงแต่ฉากนิยายดราม่า แต่แทบจะไม่มีใครรู้เลยว่า ในช่วงสงครามนี้ มีผู้หญิงจำนวนไม่น้อยที่ต้องตกเป็นเหยื่อในการบำเรอทหารญี่ปุ่นโดยไม่เต็มใจ 

    นอกจากนี้ยังมีเรื่องของบุปผาที่เป็นโศกนาฎกรรมความรักในยุคเขมรแดง หลวงวิจิตรวาทการที่มีการเขียนประวัติของตนเองสอดแทรกในเนื้อหาของหนังสือนวนิยายเรื่องอาทิตย์อัสดง และยังมีเรื่องการเดินทางของศรีโหม้คนไทยที่นับถือนิกายคริสเตียนที่เดินทางไปถึงอเมริกา 

    เรื่องราวเหล่านี้คงไม่สามารถหาอ่านได้จากหนังสือสารคดีประวัติศาสตร์ทั่วไปที่เราเคยพบเจอ เพราะบุคคลหรือเรื่องราวเหล่านี้แทบไม่มีใครจำได้เลย การได้อ่านหนังสือเล่มนี้จึงไม่ได้ทำให้ฉันได้เพียงแค่ความรู้ แต่ยังทำให้ฉันรู้สึกตื่นเต้นและเศร้าได้ในเวลาเดียวกัน 

    

   

รีวิวหนังสือเรื่อง "เราต่างเป็นคนแปลกหน้าของกันและกัน" ของ วันเสาร์ เชิงศรี

 

   หนังสือเล่มนี้ของคุณวันเสาร์ เชิงศรี มีทั้งหมด 10 เรื่องด้วยกัน เรื่องสั้นแต่ละเรื่องจะมีความน่าสนใจในประเด็นที่แตกต่างกันออกไป ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเพศ ครอบครัว หรือศีลธรรม พอนำทุกเรื่องมาอยู่ในเล่มเดียวกันแล้วจึงกลายเป็นหนังสือที่อ่านสนุกและฉุกคิดในบางประเด็นได้เช่นกัน 

    โดยส่วนตัวฉันชอบมากๆ อยู่ 3 เรื่องด้วยกัน 1) ผู้มีบุญ 2) ก่อนฟ้าจะมืดและ 3)ลมหายใจของแม่ 

    ทั้ง 3 เรื่องนี้มีการเล่นกับความรู้สึกของตัวละครที่ทำให้ฉันรู้สึกประทับใจและเชื่อว่า มีเค้าโครงจากเรื่องจริงไม่มากก็น้อย  

     - เรื่องผู้มีบุญจริงๆ เรื่องนี้มีหลายประเด็นที่น่าสนใจแต่ฉันขอพูดเพียงในประเด็นที่เล่นกับความเชื่อของคนก็แล้วกันนะ ก็คือการทำบุญฝังลูกนิมิตที่วัด 

    หลายครั้งคนใหญ่คนโตในพื้นที่มักเป็นประธานงานบุญแบบนี้เป็นประจำ แม้เงินที่บริจาคให้วัดจะไม่ได้มีเยอะเท่ากับชาวบ้านบางคน แต่ด้วยการมีตำแหน่งใหญ่โตในหน่วยงานราชการ จึงทำให้ชาวบ้านนับหน้าถือตาและให้ความเคารพเป็นพิเศษ เรื่องนี้จึงเป็นเหมือนการตั้งคำถามว่า แล้วทำไมคนอื่นทั่วไปถึงไม่สามารถเป็นตัวแทนเปิดพิธีได้ อย่างเช่น การฝังลูกนิมิตในเรื่อง แม้จะมีคนอื่นที่บริจาคเงินให้วัดมากกว่าท่านส.ส. แต่ท่านส.ส.ก็ยังได้เป็นประธานเปิดพิธีฝังลูกนิมิตลูกแรก ก่อนชาวบ้านคนอื่นๆ ที่ร่วมเป็นเจ้าภาพในงาน

    - เรื่องก่อนฟ้าจะมืด จะเป็นเรื่องราวของมูลนิธิที่เข้ามาช่วยกับเก็บร่างผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์สึนามิ ซึ่งตัวละครในเรื่องได้พบกับร่างผู้เสียชีวิตที่มีของมีค่าติดอยู่ที่ตัว จึงเกิดความโลภอยากจะได้ขึ้นมา แต่ก็ยังมีความกลัวที่จะลงมือปลดของต่างๆ ในร่างกายผู้เสียชีวิต ความรู้สึกชั่วดีจึงตีกันอยู่ในหัวจนยากที่จะตัดสินใจได้ 

    - เรื่องลมหายใจของแม่ เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้นกับครอบครัวหนึ่ง ซึ่งมีลูกเป็นหนึ่งในผู้ก่อความไม่สงบที่ภาคใต้และแม่ของเขาถูกงูเห่ากัด จุดนี้จึงเหมือนเวรกรรมที่กำลังตามเล่นงานครอบครัวของเขาอยู่  เพราะทุกอย่างที่เขาได้สร้างความเดือดร้อนให้กับผู้คนในพื้นที่กำลังย้อนกลับมาทำร้ายครอบครัวเขาเอง 

นอกจาก 3 เรื่องนี้แล้วยังมีเรื่องราวสนุกอีกหลายเรื่องที่น่าติดตาม ใครเคยอ่านเรื่องสั้นในหนังสือเล่มนี้แล้วชอบเรื่องไหนเป็นพิเศษ แวะมาพูดคุยกันได้นะคะ หรือใครที่กำลังมองหาหนังสือรวมเรื่องสั้นที่ให้ทั้งความสนุก สะท้อนชีวิตและสังคมได้สมจริง หนังสือเรื่อง "เราต่างเป็นคนแปลกหน้าของกันและกัน" ของ วันเสาร์ เชิงศรี ก็ถือเป็นเรื่องหนึ่งเล่มที่น่าอ่านมากๆ เลยทีเดียว

ตีความ บทกวี “พักพล” ในกวีนิพนธ์แห่งชีวิต “ใบไม้ที่หายไป” โดย จิระนันท์ พิตรปรีชา

 

    เมื่ออ่านบทกวีบทนี้จบ ฉันนึกถึงเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519 ที่นักศึกษาต้องหนีเข้าป่า โดยมีเจ้าหน้าที่รัฐและประชาชนจำนวนหนึ่งไล่ตามล่านักศึกษากลุ่มนี้อย่างเอาเป็นเอาตาย 

    แม้เนื้อหาของบทกวีพูดจะไม่ได้พูดออกมาตรงๆ ว่าบอกเล่าถึงเหตุการณ์นี้แบบตรงตัว แต่บริบทบางท่อนที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์นี้ขึ้นไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นเสียงปืนคำรน และเสียงคนคำราม บ้านเกิดที่ไฟยังลาม สงครามรุกทุกนาที ทำให้ฉันรู้สึกว่า คนกลุ่มนี้กำลังถูกตามล่าตัวอยู่ พวกจึงต้องหนีเข้าป่าเพื่อเอาชีวิตรอด

    สำหรับเนื้อหาหลักที่ได้จากบทกวีบทนี้ จะเป็นการบอกเล่าเรื่องราวการเดินทางและการใช้ชีวิตในป่าที่แสนยากลำบาก มีทั้งสภาพอากาศที่แปรปรวนเดี๋ยวร้อนเดี๋ยวหนาว และพื้นที่ป่าที่มีหญ้ารกทำให้ทุกการเดินทางเป็นเรื่องยาก ส่วนอาหารในการดำรงชีพ พวกเขาจับกุ้ง กบ หอยและผักป่ากิน น้ำที่ใช้กินก็มาจากลำธารใหญ่ตรงแหล่งที่มีหินซับ ในส่วนของที่นอนพวกเขาตัดต้นไผ่มาผูกเปลแล้วนอนเรียงกัน 

        นอกจากเรื่องการใช้ชีวิตในป่าแล้ว ฉันยังสัมผัสได้ถึงการเป็นหนึ่งเดียวกัน แม้จะอยู่ในช่วงที่ทุกข์ยากแต่พวกเขาไม่ทอดทิ้งกัน การใช้ชีวิตในป่าที่ไม่มีความสะดวกสบาย พวกเขากับช่วยเหลือกันและดูแลกันเป็นอย่างดี สิ่งที่ทำฉันรู้สึกว่า พวกเขามีความเสียสละ และดูแลกันเป็นอย่างดี นั้นอยู่ในตอนท้ายของบทนี้ ที่มีการพูดถึงการพักผ่อนของกลุ่มหนึ่ง แต่ก็ยังมีคนอีกกลุ่มคอยดูแลความปลอดภัยให้เพื่อนๆ ที่กำลังนอนพักผ่อนในพื้นที่แห่งนี้

    

ตีความ บทกวี “หนุ่มสาวคือกาพย์กลอนแห่งป่าเขา” ในกวีนิพนธ์แห่งชีวิต “ใบไม้ที่หายไป” โดย จิระนันท์ พิตรปรีชา

 

    ความรู้สึกที่สัมผัสได้จากบทกวีบทนี้ ต้องบอกว่าเต็มไปด้วยความรู้สึกที่หลากหลาย มีทั้งความรู้สึกอบอุ่น ความรู้สึกยินดีที่ได้พบกัน ความรู้สึกชื่นชม และความรู้สึกของอุดมการณ์ที่เข้มข้น

    ในช่วงแรกจนถึงช่วงสุดท้ายของกวีบทนี้ ทำให้ฉันเห็นว่า สิ่งที่ทำให้คนกลุ่มนี้ได้มาพบเจอกันนั้น เกิดจากความรู้สึกบางอย่างที่มีพลัง มีอุดมการณ์และมีใจที่เป็นหนึ่ง นั้นก็คือ พวกเขาอยากเปลี่ยนแปลงให้สังคมไทยไปในทิศทางที่ดีขึ้น ไม่ให้ประชาชนถูกเอารัดเอาเปรียบ พร้อมจะต่อสู้กับความไม่ยุติธรรม เพื่อให้ประเทศไทยได้มีประชาธิปไตย มีความเป็นธรรมกับทุกคนในประเทศนี้ 

    บทกวีบทนี้จึงมีความเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ของ 6 ตุลาคม 2519 ที่นักศึกษาถูกกล่าวหาว่าเป็นคอมมิวนิสต์ จนต้องหนีเอาชีวิตรอด โดยการเข้าไปอาศัยอยู่ในป่า  

    ต่อมา เมื่อสถานการณ์ทางการเมืองคลี่คลายแล้ว พวกเขาจึงสามารถกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้ปกติโดยไม่ถูกดำเนินคดี 

  เนื้อหาโดยรวมของบทกวีบทนี้ จึงตีความได้ว่า เป็นเหมือนการต้อนรับนักศึกษาทุกคนที่เคยใช้ชีวิตลำบากอยู่ในป่าช่วงระยะเวลาหนึ่ง ให้ออกจากป่า และกลับมาใช้ชีวิตในสังคมไทยได้ดั่งเดิม ด้วยการต้อนรับที่อบอุ่น ไม่ต้องกลัวว่าจะถูกทำร้าย

    เพราะเหตุการณ์นี้ได้สร้างบาดแผลในใจให้กับนักศึกษาทุกคนที่ได้ร่วมแสดงจุดยืนที่จะเปลี่ยนแปลงสังคมเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2519 และผู้คนจำนวนมาก ที่ยังจำเหตุการณ์ในครั้งนี้ได้เป็นอย่างดี ทั้งการทำร้ายของประชาชนด้วยกันที่เชื่อว่า นักศึกษาเป็นคอมมิวนิสต์ และการทำร้ายของรัฐบาลที่ไล่ล่า สังหารนักศึกษาอย่างป่าเถื่อน 

    แม้เหตุการณ์นี้จะผ่านพ้นไปแล้ว แต่ทุกอย่างก็ยังคงเป็นบาดแผลฝั่งลึกในใจของใครหลายคนไปอีกนาน 

    สิ่งที่ทำให้เห็นถึงความอบอุ่นของกวีบทนี้อยู่ที่ตอนท้ายของบทที่มีความว่า 

    "ดอกไม้ป่าสีม่วงอ่อนบานต้อนรับ

     ผู้มาจับปืนสู้กู้ชาติหนึ่ง

     เป็นแถวแถวสุดแนวภูดูตะลึง

     มาเถิดมา...ข้าวใหม่นึ่งยังร้อนรอ"

    จากเนื้อความนี้ ทำให้รู้สึกว่า ความทุกข์ ความลำบากที่เคยเกิดขึ้น ในครั้งนี้ได้สิ้นสุดลงแล้ว และยังมีผู้คนจำนวนมาก ที่ยินดีต้อนรับนักศึกษาทุกคนด้วยความอบอุ่น มีอาหารให้กิน โดยที่ไม่ต้องกลัวว่าจะถูกไล่ล่า หรือโดยทำร้ายอีกแล้ว

ตีความ บทกวี “ความในใจจากภูเขา” ในกวีนิพนธ์แห่งชีวิต “ใบไม้ที่หายไป” โดย จิระนันท์ พิตรปรีชา

 

    หากประเมินจากเนื้อความของบทนี้แล้ว คาดว่าน่าจะเขียนขึ้นหลังเหตุการณ์ 6 ตุลา 2516 เพราะจากเนื้อความที่ได้อ่านเหมือนเป็นนักศึกษาสาวที่แต่งกลอนจากบนป่าเขาที่หนึ่ง เขียนจดหมายมาหาเพื่อนนักศึกษาและแสดงความเคารพต่อผู้เสียสละชีวิตจากเหตุการณ์นี้ 

    เนื้อความบทเป็นการเขียนถึงชีวิตของตนเองที่จากเดิมเคยเป็นคนไร้สาระไปวันๆ หลงกับความคิดว่าเป็นนักศึกษามหาลัยนั้นมีชีวิตที่ดีกว่าคนอื่นๆ ที่ต้องทำงานกลางดินกินกลางทราย ต่อมาเริ่มมีสำนึกและปรับปรุงตัวไม่ทำตัวเหลวไหลเหมือนที่ผ่านมา 

    และคิดอยากจะเปลี่ยนแปลงสังคมให้เกิดความเท่าเทียมกัน ให้คนจนไม่โดนเอาเปรียบ อยากให้สังคมมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น แต่ก็เหมือนกับว่า ยิ่งพยายามทุกอย่างยิ่งแย่ลง เหมือนงมหาเงาตัวเองในแม่น้ำ ที่ไม่ว่าจะทำเท่าไหร่ก็ไม่มีทางสำเร็จได้

    เธอจึงหวังอยากได้ประชาธิปไตย แต่ถ้าให้ร้องขอก็คงไม่มีทางที่จะประสบความสำเร็จในเรื่องนี้ได้ จึงเกิดเหตุการณ์ประท้วงขอความเป็นธรรม แต่การประท้วงในครั้งนี้รัฐบาลกับหันกระบอกปืนเข้าใส่ประชาชน จึงเกิดเหตุปะทะนองเลือดในครั้งนี้

    เหตุการณ์นี้จึงเป็นเหตุการณ์ที่จารึกไว้ในใจของใครหลายคนได้อย่างไม่เคยลืมเลือน หลายคนพยายามหนีเข้าป่าเพื่อให้ตัวเองได้มีชีวิตรอดต่อไป

    

    เธอได้เล่าถึงความลำบากที่พบเจอเมื่อใช้ชีวิตอยู่ในป่า แต่เธอก็ไม่ย้อท้อที่จะมีชีวิตอยู่ต่อไป เพื่อศักดิ์ศรีของตนเอง 

    เรื่องราวทั้งหมดที่เกิดขึ้นในบทความนี้ เป็นเหตุการณ์ที่ไม่มีใครอยากให้เกิดขึ้น แต่ถ้าถามว่าเธอผิดไหมที่เลือกเส้นทางนี้ ก็บอกตามตรงว่าไม่ผิด สังคมไทยควรได้รับการเปลี่ยนแปลง ควรเป็นประชาธิปไตยจริงๆ เสียที แล้วเมื่อไหร่ล่ะ เมื่อไหร่ที่มันจะเป็นแบบนั้นจริงๆ ตราบใดที่ยังมีอำนาจอยู่เหนือประชาชน ตราบใดที่ยังเอารัดเอาเปรียบคนในประเทศอยู่ก็ไม่มีทางที่สังคมจะเปลี่ยนแปลงได้จริง

    ถ้าให้มองจริงๆ สังคมปัจจุบันนี้แทบไม่ต่างอะไรจากในอดีตเลย ไทยยังคงเป็นไทยที่ไม่ได้เป็นประชาธิปไตยอยู่วันยังค่ำ เราแทบไม่มีสิทธิ์เลือกความเป็นอยู่ให้ชีวิตได้ดีขึ้นเลย เพราะต่อให้เราเลือกแต่ก็มีอำนาจบางอย่างที่เป็นผู้ตัดสินทุกอย่างภายในประเทศอยู่ดี 

    และฉันเชื่อว่า หากเราลุกฮือขึ้นมาเมื่อไหร่ ทหารก็คงออกปฎิบัติการณ์สังหารคนเป็นว่าเล่นแทบไม่ต่างจากเหตุการณ์เดิมๆ ที่เคยเกิดขึ้นในบ้านเราอีกครั้งอยู่ดี คงมีแต่ความตายที่จะสามารถเปลี่ยนแปลงทุกอย่างได้ แต่ก็อย่างว่าแหละ ตราบใดที่คุณค่าของทรัพย์สิ้นนั้นมีค่ามากกว่าชีวิตคน เมื่อคนรุ่นเก่าตายไป ยังไงก็ต้องมีคนที่มีอำนาจเหล่านั้นขึ้นมาแทนที่อยู่ดี จึงกลายเป็นวงจรอุบาทที่เราต้องเผชิญอย่างไม่จบสิ้น

รีวิวหนังสือเรื่อง "จนกว่าเราจะพบกันอีก" ของ ศรีบูรพา

 

    เมื่ออ่านหนังสือเล่มนี้จบฉันรู้สึกว่าเหมือนได้พบความรักที่แท้จริงยังไงไม่รู้ เพราะความรักที่ฉันสัมผัสได้จากหนังสือเล่มนี้เป็นความรักที่ไม่ได้เกิดขึ้นอยู่กับแค่คนสองคนเท่า แต่เป็นความรักที่เผื่อแผ่และมีประโยชน์สำหรับทุกคนที่อยู่ใบโลกใบนี้อีกด้วย

    เราจะได้เห็นเหตุการณ์ต่าง ๆ ในหนังสือผ่านการเล่าเรื่องของโดโรธี สาวชาวออสเตรเลียที่บังเอิญพบกับโกเมศหมุ่นผิวเข้มจากเมืองไทย จุดเริ่มต้นของเรื่องราวทั้งหมดเกิดขึ้นเมื่อโกเมศและโดโรธีได้พบเจอกัน แม้ในตอนต้นจะรู้สึกเหมือนว่าทั้งคู่อาจจะชอบพอกันและให้ความรู้สึกเหมือนนิยายรักทั่วไป แต่เมื่ออ่านจนถึงกลางเรื่องที่มีชื่อของแนนซีปรากฏขึ้นมา ความรู้สึกของฉันก็ได้เปลี่ยนไป 

    เรื่องนี้ไม่เหมือนนิยายรักทั่วไปที่เคยอ่าน และไม่แปลกใจเลยที่หนังสือเล่มนี้ได้ให้อะไรหลายอย่างกับเรา มากกว่าการเป็นนิยายรักทั่วไป เพราะเมื่อได้รู้จักกับแนนซี ผู้ที่อุทิศตนเพื่อสังคม แม้ว่าตนเองจะป่วยหนักแค่ไหนก็ตาม ฉันรู้สึกประทับใจในตัวของแนนซีและความคิดของตัวละครตัวนี้มาก ๆ 

    เพราะแนนซีทำให้เห็นว่า ความรักที่แท้จริงไม่ได้หอมหวาน โรแมนติกและฉาบฉวยเสมอไป แต่เป็นความรักที่อยู่ในอุดมการณ์ ความรักที่เต็มไปด้วยความเสียสละ โดยที่ไม่มีความเห็นแก่ความสุขส่วนตัวแม้แต่นิดเดียว แม้เธออาจจะรู้สึกดีกับโกเมศ แต่เธอและโกเมศก็ไม่ได้เป็นอะไรกันมากกว่าคำว่าเพื่อนที่หวังดีต่อกันจริง ๆ หากจะบอกว่ารัก ก็คงเป็นรักที่บริสุทธิ์ใจที่อยากเห็นอีกฝ่ายมีชีวิตที่ดีขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องครอบครอง 

    จากเดิมโกเมศเคยเป็นคนไม่เอาไหนตั้งแต่อยู่ที่ไทย วัน ๆ เอาแต่เที่ยวเล่น รักสนุกไปเรื่อยเปื่อย แต่เมื่อมาเจอกับแนนซีชีวิตเขาก็เปลี่ยนไป โกเมศกลายเป็นคนที่ดีขึ้น มีชีวิตใหม่ที่รู้จักเห็นอกเห็นใจผู้อื่น รู้จักการใช้ชีวิตให้มีคุณค่า และมีความคิดที่อยากเปลี่ยนแปลงสังคมไทยให้ดีขึ้นกว่าเดิม ให้ทุกคนมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ไม่ถูกเอารัดเอาเปรียบจากผู้ที่มีอำนาจ

    ภายในเนื้อเรื่องมีการสอดแทรกสังคมไทยให้ได้เห็นเป็นระยะ และในบางช่วงได้บอกเล่าถึงความคิดที่แตกต่างกันของระหว่างคนตะวันตกและคนเอเชีย ที่สะท้อนให้เห็นว่า คนตะวันตกนั้นมีความคิดอย่างไรกับคนเอเชียบ้าง 

    นอกจากนี้ภายในเรื่องยังชี้ให้เห็นปัญหาและความเป็นอยู่ของคนไทยได้อย่างชัดเจน มันอดทำให้ฉันรู้สึกไม่ได้ว่า หากคนรวยหรือผู้มีอำนาจในการบริหารประเทศ มีความคิดอ่านเหมือนโกเมศบ้างสักนิดก็คงจะดี บ้านเมืองเราคงเจริญได้มากกว่านี้ ประชาชนที่หาเช้ากินค่ำด้วยความสุจริตคงลืมตาอ้าปากได้จริงสักที ไม่โดนเอารัดเอาเปรียบจนถึงทุกวันนี้ 

    นิยายเรื่องนี้ถือเป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ฉันรู้สึกประทับใจ และอยากให้ทุกคนลองอ่าน แม้จะเป็นนิยายที่ถูกเขียนขึ้นมานานแล้ว แต่เนื้อหาภายในเรื่องกลับไม่ได้ดูเก่าหรือดูตกยุคไปตามกาลเวลา